De wens van Peter: de unieke historie van De Heerlijkheid Borculo beleefbaar en zichtbaar maken

Dreume an de Bekke, een grote man met imposante snor, de hemdsmouwen opgestroopt, de voeten in de klompen gestoken. Hij staat op het dek van de schuit, in z’n handen de vaarboom, de blik fier vooruit……Willem Keizer, Borculo’s laatste echte Berkelschipper kreeg op 26 maart 2015 een standbeeld. De start van een reeds projecten om de geschiedenis zichtbaar te maken in het straatbeeld van Borculo… 

Voor de Borklose Maote, het tijdschrift van de Historische Vereniging Borculo, was ik als bestuur- en redactielid eigenlijk op zoek naar informatie over de Joriskerk in Borculo. Via de kerkenraad kwam ik bij vrienden van de familie Van Weelden. Tijdens dat gesprek kwam ineens het manuscript op tafel. Zeventig klein bedrukte pagina’s, het resultaat van jarenlang speurwerk door dominee Aaldert van Weelden. Na een gesprek met de weduwe van dominee Aaldert van Weelden was al snel duidelijk: dit manuscript moet worden bewerkt en alsnog in boekvorm uitgegeven door de Historische Vereniging Borculo. In oktober 2012 werd het boek In en om het Hart postuum uitgebracht. Deze prachtige verhalen maken het lezen ervan tot een groot avontuur. Dominee Van Weelden laat je met het grootste gemak langs belangrijke kruispunten van de geschiedenis gaan. De verhalen geven een tijdsbeeld van hoe de mensen leefden. Je ziet het zo voor je ogen gebeuren. En dat wilde ik letterlijk uitvoeren…je moest het voor je ogen zien gebeuren. Ik schreef de visie “Borculo, beleef de Berkelstad”. De oude Berkelstad aantrekkelijker maken voor toeristen en tegelijk leefbaarder voor de eigen inwoners. Ik wil mensen Borculo laten beleven. Inmiddels is de visie omgezet in De Stichting Borculo, beleef de Berkelstad die als doelstelling heeft de unieke historie van de Heerlijkheid Borculo zichtbaar en beleefbaar te maken voor toeristen en inwoners. 

De gemeente Berkelland bestaat uit de Berkelstad Borculo en de dorpen Eibergen, Geesteren, Gelselaar, Haarlo, Neede, Noordijk, Rietmolen, Rekken en Ruurlo. Vier kernen, haar dorpen, allemaal een eigen identiteit, maar wel één gemeenschappelijke deler: De Heerlijkheid Borculo. Hoewel Ruurlo van oorsprong niet bij de Heerlijkheid Borculo behoorde had de familie Van Heeckeren uit Ruurlo een band met de Heerlijkheid Borculo, Wolter De Rode Van Heeckeren was Richter van Borculo. 

De Heerlijkheid Borculo met haar riviertje de Berkel, de oude Hessenwegen, haar coulisselandschap en de karakteristieke mensen. Als we ons bewust zijn van de cultuurhistorische waarden in het landschap en in de gebouwen om ons heen, dan gaan we er ook bewuster mee om. 

Slechts weinig mensen zullen zich realiseren dat de Heerlijkheid Borculo eens een onafhankelijk gebied was tussen twee machtige naburen: het Hertogdom Gelre aan de ene zijde, en het vorst-bisdom Münster aan de andere zijde. De Heerlijkheid Borculo werd pas in 1615 ingelijfd bij het Gewest Gelre en daarmee bij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Gedurende de Tachtigjarige Oorlog was De Heerlijkheid Borculo, een unieke enclave aan de Berkel. Hier wordt niet gehangen, onthoofd en gedolven om het geloof, hier roken geen brandstapels op de markt. Hier hoeven mensen niet omwille van hun geloof te vluchten. Hier is het welhaast een oase van godsdienstvrijheid te midden van godsdienstoorlogen en geloofsvervolging in het oosten en het westen. Borculo geldt als neutraal gebied. Wat overigens niet betekent dat men ook hier niet te lijden heeft gehad van plunderende en brandstichtende krijgsbenden van Spaanse of Staatse troepen. 

Borculo heeft daarmee een rijke geschiedenis. Toch ligt die geschiedenis niet voor het oprapen. Grote stadsbranden, de inval van de Bisschop van Münster en de stormramp in 1925 hebben hierop invloed gehad. Veel van wat er daarna nog over was, is tijdens de wederopbouw met niets ontziend enthousiasme op de schop gegaan. Toch is het voor een stad van belang om zijn geschiedenis te kennen en levendig te houden. Een stad heeft zijn geschiedenis nodig. De bewoners worden niet gelukkig in een anonieme wereld. Zij willen zich hechten in tijd en ruimte. Daarbij helpen de concrete sporen die onze voorouders hebben achtergelaten. Veel mensen in de Heerlijkheid Borculo wonen nog in de geboortestreek van hun voorouders. Het is het Naoberschap dat zo trekt in de Achterhoek en daarmee in de Heerlijkheid Borculo. Als je daar eenmaal geboren bent, dan is dat altijd je thuis.  

Niet de vlag van de Achterhoek, maar de vlag van de Heerlijkheid Borculo maakt mij nog meer trots op onze heerlijkheid en haar rijke geschiedenis. 

De afgelopen 5 jaar is de historie van de Stad en Heerlijkheid Borculo op verschillende wijzen zichtbaar gemaakt. Door een samenwerking met de gemeente Berkelland, Historische Verenging Borculo en diverse andere stichtingen en culturele fondsen zijn er bronzen beelden geplaatst, werd er een granieten tijdlijn gelegd, werd het carillon gerestaureerd, is de oude stoommachine van Meilink gereviseerd en permanent tentoongesteld, zijn de contouren van de oude Hofpoort zichtbaar gemaakt, werden vier muurgedichten onthuld en wordt er momenteel gewerkt aan een 4-delige documentaire over de geschiedenis van de Heerlijkheid Borculo. Borculo werkt daarmee aan zijn identiteit. 

Een binnenstad moet zich onderscheiden, enkel een ‘place to be’ zijn is niet meer genoeg. In tegendeel: het moet gaan om kwaliteit, om een plek waar de consument plezier kan hebben. Waar hij geprikkeld of verrast kan worden, nieuwe dingen ziet en bijzondere ervaringen opdoet. Kortom beleving!  

Samen met Roy Amerongen van Buro Feel hebben we een viertal ontwerpen gemaakt voor de vier kernen in de gemeente Berkelland. Onder de komborden van Borculo en Ruurlo treffen we inmiddels deze ontwerpen aan en ook zijn er onlangs linnen tassen gedrukt met de logo’s. Het doel van dit alles is om de gezamenlijke geschiedenis van de Heerlijkheid Borculo zichtbaar te maken. Willem Sluiter en het openluchttheater van Eibergen, de unieke middeleeuwse beelden en Havezathe De Kamp van Neede, het kasteel en het doolhof in Ruurlo, de Berkelzomp en de watermolen van Borculo. 

De beleving en het verhaal van de Heerlijkheid Borculo moeten we met elkaar maken, vrijwilligers, inwoners en ondernemers. Willen we dat de jeugd van Berkelland haar geschiedenis kent, dat ze kennisneemt van de identiteit van de Heerlijkheid Borculo? Kortom geven wij de jeugd inzicht in deze indrukwekkende geschiedenis? En laten we de toeristen de Heerlijkheid Borculo beleven? 

De Heerlijkheid Borculo terug? Overal de vlag van de Heerlijkheid Borculo; Luchtkastelen? We gaan het samen “beleven”. 

TOEKOMSTDROOM

Alle verhalen krijgen een plekje op deze website én leveren belangrijke informatie voor een gezamenlijke toekomstdroom voor cultuur en erfgoed in Berkelland. 

De Maand van Berkelland is onderdeel van de cultuur- en erfgoedvisie 2020-2030 van de gemeente Berkelland. Op deze manier wil de gemeente inwoners inspraak geven in het vormen van die visie. De Maand van Berkelland werkt voor 100% met Berkellandse ondernemers en zzp’ers.  

Contact: mijnverhaal@maandvanberkelland.nl

Sfeerfoto’s: Achterhoeks Bureau voor Toerisme en JTD Producties

Credits: verhalen Rob Weeber, foto’s Rick Mellink, publicaties Achterhoek Nieuws

TYP HIER UW VERHAAL

Typ hier uw verhaal over Berkelland
Gelieve de verplichte velden in te vullen.
Selecteer uw afbeelding (en) om te uploaden.